Tajemnice cmentarza w Cieszynie nowe odkrycia w sprawie żołnierzy NZW

IPN prowadzi intensywne badania archeologiczne na terenie cmentarza komunalnego w Cieszynie, poszukując szczątków żołnierzy skazanych w 1946 roku. Odkrycia ludzkich szczątków i przedmiotów osobistych potwierdzają informacje z archiwów i umożliwią dalsze badania genetyczne. Ta praca przybliża historię podziemia niepodległościowego na Śląsku Cieszyńskim.

Na terenie Cmentarza Komunalnego przy ul. Katowickiej w Cieszynie prowadzone były prace poszukiwawczo-ekshumacyjne realizowane przez Biuro Poszukiwań i Identyfikacji IPN we współpracy z Oddziałową Komisją Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Katowicach. Celem działań było odnalezienie ofiar represji komunistycznych z okresu powojennego.

Jak poinformował Instytut Pamięci Narodowej, badania koncentrowały się na odnalezieniu szczątków żołnierzy Narodowego Zjednoczenia Wojskowego, skazanych na karę śmierci przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Katowicach podczas wyjazdowej sesji w Cieszynie w czerwcu 1946 roku. Egzekucję wykonano 2 sierpnia 1946 roku w cieszyńskim więzieniu.

Wśród poszukiwanych znaleźli się m.in. kpt. Edward Bąk ps. „Strzemię”, dowódca NZW na powiat cieszyński, a także Karol Bączek „Karlik”, Jan Dziedzic „Mściciel”, Władysław Greń „Sówka”, Emil Michnik oraz Jan Piasecki vel Stefan Wójcik „Tygrys”. To nazwiska, które od lat pojawiają się w opracowaniach dotyczących powojennego podziemia na Śląsku Cieszyńskim.

Historycy przypominają, że oddziały NZW były intensywnie zwalczane przez funkcjonariuszy UB i NKWD. Szczególną uwagę służb przyciągnęła akcja przeprowadzona jesienią 1945 roku w rejonie Pogórza, kiedy partyzanci próbowali przejąć samochód na potrzeby organizacji.

W wyniku starcia zginął sowiecki oficer oraz kierowca pojazdu, a kolejny wojskowy został ranny. To wydarzenie stało się jednym z istotnych punktów odniesienia dla późniejszych działań aparatu bezpieczeństwa wobec struktur podziemia i często jest przywoływane w relacjach z tamtego okresu.

Po tych wydarzeniach rozpoczęto szeroko zakrojoną operację wymierzoną w struktury podziemia niepodległościowego działające na Śląsku Cieszyńskim. Liczne zatrzymania oraz działania agenturalne doprowadziły do rozbicia lokalnych oddziałów NZW jeszcze przed planowaną akcją przeciwko Powiatowemu Urzędowi Bezpieczeństwa Publicznego w Cieszynie.

Podczas tegorocznych prac archeologicznych specjaliści przebadali kilka wcześniej wytypowanych miejsc pochówku. Jak podkreśla IPN, teren przez lata pozostawał niedostępny do badań, co utrudniało wcześniejsze próby weryfikacji przekazów archiwalnych. Mimo trudnych warunków udało się odnaleźć ludzkie szczątki, które według wstępnych analiz antropologicznych mogą należeć do poszukiwanych ofiar.

Odnalezione szczątki zostały zabezpieczone i przekazane do dalszych badań genetycznych, które mają pomóc w potwierdzeniu tożsamości ofiar. W trakcie prac odkryto też elementy wyposażenia osobistego, w tym guziki oraz medalik szkaplerzny, a także żeliwną stelę z numerem grobu zgodnym z dawnymi zapisami cmentarnymi. Te znaleziska mają znaczenie przy odtwrzaniu losów konkretnych osób i mogą stanowić dodatkowy punkt odniesienia dla analiz archiwalnych.